Spannend experiment in ongewisse tijden

De achttien oliemannetjes en -vrouwtjes stralen het uit op het bordes van de koning. Hier staat een club die in vergelijking met het vorige kabinet volgens de kersverse premier Jetten “minder ruzie gaat maken, meer vertrouwen zal wekken en meer resultaten zal boeken.”

Het kan symbolisch zijn. De achterste twee rijen ministers draaien al snel om en gaan naar binnen. De voorste linie heeft het nog niet in de gaten. Koning, minister-president en de twee vicepremiers volgen later. Is de achterhoede getergd door het lawaai van Extincion Rebellion voor de paleispoort? Of zijn ze al gegrepen door het motto van het nieuwe kabinet: ‘Aan de slag!’

Louis Cornelisse

Later op de dag horen we dat het in het Catshuis op de eerste ministerraad heel gezellig was. Beetje aan elkaar wennen, niet iedereen kent elkaar. Voor de meesten is het politieke ambt een avontuur. Zeker is dat ze vanaf nu deel uitmaken van een ongewoon kabinet in een ongewisse tijd.

De jarige vicepremier Bart van den Brink (CDA) wordt zelfs toegezongen. Gezien zijn portefeuille Asiel en Migratie kan hij wel een steuntje in de rug gebruiken. Op de eerste ministerraad wordt ook een kloek besluit genomen. CDA-Minister van Economische Zaken en Klimaat Heleen Herbert wordt voorzitter van de feestcommissie.

Eerst maar even over het minderheidskabinet. Een vrijwel nieuw fenomeen in Den Haag. Los van het rare gedoogkabinet Rutte I – met de PVV die de regering steunde maar geen bewindspersonen leverde – hebben we geen vergelijking. Ja, in Denemarken hebben ze er al een paar gehad. Ze blijken daar goed in het zoeken naar meerderheden. Dat is Kopenhagen, in Den Haag moet het wiel nog worden uitgevonden.

Het wordt wel een ‘experiment’ genoemd. Met slechts 66 zetels in de Tweede Kamer moeten ministers en staatssecretarissen met de pet in de hand langs de oppositie om aan een meerderheid te komen. Er was al een schot voor de boeg. Voordat het kabinet Jetten gestalte kreeg was het Sociaal- Cultureel Planbureau (CPB) duidelijk. De mensen met de kleinste beurs worden relatief het meest getroffen door de plannen in het coalitieakkoord. Gekscherend wordt er nu al gesproken over het ‘Koffie Kabinet Jatten van de arme burgers.’

Het zal heel wat kopjes koffie kosten om de oppositie achter de plannen te krijgen. Om er een paar te noemen: verhoging van de AOW-leeftijd, inkorten van de WW-tijd, eigen risico in de zorg omhoog. Minder moeite zullen partijen hebben met de verhoging van de begroting voor onderwijs en al helemaal niet de sloot euro’s die Defensie erbij krijgt. Bijna 20 miljard krijgt minister Yesilgöz van Defensie om meer uit te geven aan wapens en mensen. Eenzelfde bedrag gaat naar een stikstof fonds. Op landbouw mag de D66’er Jaimi van Essen – oud-wethouder in Deventer – de boer op. Hij heeft 9 miljard extra om de verhoudingen met Den Haag en vooral de agrarische sector weer gezond te maken.

Premier Jetten kondigde parmantig aan dat zijn ploeg zal bestaan uit mensen met bescheiden ego’s. Eigenlijk suggererend dat hiervoor andere drammende omhooggevallen types aan het roer stonden. Hoe dan ook, uit een greep uit de pot met ministers blijkt dat het gewoon mensen zijn, met allerlei kwaliteiten.

Foto door fotograaf Dirk Hol

Neem minister Boekholt-O’Sullivan. Een verrassende keuze. Zij moet zorgen dat er 100.000 woningen worden gebouwd en een aantal nieuwe steden. De luitenant-generaal van de luchtmacht wist – en dat is lastig – militaire terreinen te verwerven. Wie weet lukt het haar om deze omvangrijke operatie tot stand te brengen. Ze weet in ieder geval hoe je doorzettingsmacht gebruikt.

Hans Vijlbrief dan. Als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet hij pijnlijke maatregelen zien door te voeren. Zoals de verhoging van de AOW-leeftijd en het inkorten van de WW. Vijlbrief heeft bewezen dat hij goed kan opereren in hectische dossiers. Als staatssecretaris in Rutte III bracht hij de gemoederen bij de Belastingdienst tot rust. Het aardbevingsgebied in Groningen bezocht hij regelmatig. Sprak met de gedupeerden. Dat leverde hem veel krediet op. Nu is hij van plan ook het land in te trekken om ‘te luisteren naar de zachte stem van zij die hard geraakt worden door het overheidsbeleid.’

De zorgministers Hermans (VVD) en Sterk (CDA) kunnen ook aan de bak. Er staan bezuinigingen op het programma, terwijl de vraag naar medische hulp groeit. De vergrijzing moet opgevangen worden en er is ook nog een tekort aan personeel. Daarnaast kampt een aantal ziekenhuizen met financiële problemen. Hermans staat bekend als duidelijk maar diplomatiek; sterk als een empathische doorzetten. Een duo dat op het eerste oog z’n mannetje staat.

Een speciale rol is weggelegd voor de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA) van hen wordt verwacht dat zij niet alleen hun portefeuille beheren (Defensie en Asiel en Migratie) maar ook hun collega’s bij staan in hun zoektocht naar meerderheden. Van den Brink past naadloos in het ministersprofiel van Jetten. Hij was communicatiestrateeg bij het CDA en weet heel goed hoe in Den Haag de hazen lopen. Dat geldt dubbel en dwars voor Yesilgöz. Alleen zal de ontvangst bij GroenLinks-PvdA niet meteen hartelijk zijn. Zij blokkeerde de toetreding van de groene sociaaldemocraten tot het kabinet.

Vraag is: wordt dit kabinet onder dit speciale gesternte een succes? Alles wijst erop dat iedereen het gedoe en stagnering in politiek Den Haag zat is. Dit minderheidskabinet heeft als voordeel dat de oppositie wordt gedwongen mee te denken. Botweg afwijzen, omdat een plan van de coalitie afkomt, is onverstandig. Er kan nog gesleuteld worden. Stel je niet-regeringspartij constructieve verbeteringen voor dan straalt dat af op jouw fractie. En daarmee geef je als oppositie aan dat je alles doet in het landsbelang. Tel uit je winst.

Dat er vele addertjes onder het gras zitten, weet premier Jetten als gepokt en gemazelde politicus. Terwijl hij nog schrijft aan de regeringsverklaring stak er al eentje de kop op. Een deel van het extra geld voor ontwikkelingssamenwerking (OS) gaat naar de opvang van asielzoekers. Het eerste brandje in de coalitie dient zich aan. In principe heeft de VVD het niet op OS, D66 en CDA willen de bezuinigingen van het Kabinet-Schoof terugdraaien en investeren in de oorzaken van migratie. Die liggen niet in Ter Apel of elders in het land. Het lijkt een mooi eerste klusje voor de minister-president.

Louis Cornelisse