Gaat het maatschappelijk middenveld aan de slag met Jetten?

Onder het daadkrachtig motto “Aan de slag’ wil het minderheidskabinet Nederland op veel terreinen weer van het slot halen. Hoe kijkt het daarbij naar de bijdragen vanuit de civil society?

Gelukkig hebben we weer een kabinet dat het maatschappelijk middenveld waardeert. Dat is hoog nodig, omdat alle verwachtingen in de samenleving van wat de overheid vermag nooit haalbaar zullen blijken.

Jan van Berkel

In de inleiding tot het regeerakkoord schets het nieuwe kabinet Jetten zijn ideaalbeeld van Nederland, waarbij deze passage eruit springt:

‘Een land waar je een ander gewoon helpt als dat nodig is en aandacht hebt voor elkaar. En een land waarin de overheid zich als bondgenoot ziet van alle mensen die een positieve bijdrage leveren, en optreedt tegen iedereen die de krachten van onze samenleving uitholt.’

Dat zijn welkome woorden in de oren van de miljoenen actieve burgers in het maatschappelijk middenveld, ook wel de civil society genoemd.

Ruim 7 miljoen vrijwilligers en 5 miljard euro per jaar aan giften van burgers en bedrijven, vormen de indrukwekkende basis van ons maatschappelijk middenveld. Het vormt het vrijwillige draagvlak voor sport, culturele instellingen, goede doelen, kerken, moskeeën en vrijwilligerswerk in alle sectoren van de samenleving. Nederland onderscheidt zich met deze indrukwekkende burgerinzet van veel andere landen.

• De civil society pakt problemen in de samenleving aan waar overheid en markt geen oog voor hebben, niet aan toe komen, of niet bij kunnen komen. Denk aan het onmisbare vrijwilligerswerk in de amateursport, de culturele sector, de kerken, schuldhulpverlening, begeleiding van vluchtelingen, daklozenopvang, mantelzorg, internationale hulp en ga zo maar door.
• Maatschappelijke organisaties tonen ook een belangrijke innovatieve kracht voor problemen waar nog geen oplossing voor is. Vaak dragen zij bij aan veranderingen in systemen en overheidsbeleid.
• Luisterend naar wat er leeft in de samenleving geeft het maatschappelijk middenveld stem aan wat niet gehoord wordt en agendeert ze uitdagingen voor overheid en politiek.
• Voor de miljoenen vrijwilligers, leden en donateurs biedt de civil society zingeving, brengt zij mensen bij elkaar en versterkt sociale cohesie.
• Door actief burgerschap en zelfredzaamheid aan te moedigen, draagt ze bij aan veerkracht en vitaliteit van onze samenleving.

De inleiding tot het regeerakkoord zegt hierover:

Verenigingen zijn cruciaal voor ontmoeting en betrokkenheid, maar lopen vast op regeldruk en aansprakelijkheidsrisico’s. We maken beter onderscheid tussen professionele organisaties en maatschappelijke verenigingen, beperken de aansprakelijkheid van vrijwilligers, passen de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen aan en houden giften fiscaal aantrekkelijk. Met banken en gemeenten maken we afspraken om praktische belemmeringen, zoals bankzaken en evenementenregels, te verminderen.

Het nieuwe kabinet, dat aankondigt goed te willen luisteren, belooft aldus om gehoor te geven aan de roep om Ruimte voor de civil society. De luistervaardigheid van de nieuwe bewindslieden zou, zoals beloofd, sterk moeten zijn om als minderheidskabinet meerderheden in het parlement te vinden. Maar ook luisteren naar ervaringen en voorstellen vanuit het maatschappelijk middenveld is van groot belang om onze samenleving vitaal te houden.

Toch zal dat nog niet genoeg zijn. Recent uiten de koepelorganisaties van het maatschappelijk middenveld hun zorgen over de bescherming van de democratische rechtsstaat. Zij roepen op de fundamentele rechten van maatschappelijke organisaties te beschermen, als belangrijk fundament voor maatschappelijke binding en actief burgerschap.

Het kabinet Jetten wil de rechtsstaat weerbaarder maken. Daarin zijn bijdragen vanuit het maatschappelijk middenveld onmisbaar. Het kabinet zou daarbij terughoudend moeten zijn met generieke maatregelen. Oefen geduld voor maatwerk in handhaving en spreek het zelfreinigend vermogen van de civil society aan. Blijf de kracht van zelfregulering erkennen, die blijkt bijvoorbeeld in de goede doelen sector al langer veel effectiever dan overheidstoezicht zoals in UK en andere landen.

Aan de slag? Dat is het maatschappelijk middenveld al jaren! En dat blijft zo, zeker met een kabinet dat luistert en ruimte schept en bewaakt.

Jan van Berkel