Qatargate – hoe lobbyisten wederom als EU-zondebok gebruikt worden

In december vorig jaar bracht een onderzoek door het Centraal Bureau voor de Bestrijding van Corruptie (CDBC), een eenheid van de Belgische Federale Politie, het Qatar corruptieschandaal aan het licht. Qatargate, zoals het inmiddels beter bekend is, het wellicht grootste corruptieschandaal dat het Europees Parlement ooit gekend heeft, zorgde (en zorgt) voor veel ophef in Brussel maar ook daarbuiten. Opmerkelijk is dat, hoewel het vooral Europarlementariërs, functionarissen van de Europese Commissie en vertegenwoordigers van de staat Qatar betreft, het wederom de lobbyisten zijn die door de instellingen en de media als zondebok gebruikt worden.

De crux van het schandaal speelt zich af in het Europees Parlement, waar verschillende hooggeplaatste Europarlementariërs, hun staf, en zelfs familieleden betrokken zouden zijn bij corruptie, georganiseerde misdaad en witwaspraktijken met de staat Qatar. In ruil voor grote sommen geld, verzekerde Qatar zich van invloed in het Europees parlement. Het ging daarbij niet om de minste, hoofdverdachte Eva Kaili was op dat moment vicevoorzitter van het Europees Parlement. Omdat Kaili vanwege deze rol diplomatieke onschendbaarheid genoot, moest de voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola, terugkeren van haar vakantieadres om bij de huiszoeking in het huis van Eva Kaili aanwezig te zijn.

Na de invallen in Kaili’s huis werd haar vader aangehouden toen hij, na getipt te zijn over de invallen, het Brusselse Sofitel probeerde te ontvluchten met een koffer met maar liefst zeshonderdduizend Euro. Kaili was niet de enige betrokkene van het EP, er zijn op 19 verschillende adressen invallen gepleegd en meerdere arrestaties verricht, waaronder ook Pier Antonio Panzeri, voormalig EP lid en voorzitter van de NGO Fight Impunity, een aantal Europarlementariërs, en hun politieke adviseurs. Ook de Directeur Generaal Transport van de Europese Commissie heeft meerdere gratis vluchten genoten met Qatar Airways, terwijl hij aan het hoofd stond van de onderhandelingen van een grote luchtvaartdeal met de Golf staat.

Hoewel er bij het schandaal dus vooral politici en afgevaardigden van Qatar betrokken waren, spraken de EU Instellingen en ook de media, in Brussel en daarbuiten, opnieuw van een grootschalig lobbyschandaal. Het is niet de eerste keer dat lobbyisten onterecht aan de schandpaal gaan. In 2011 werd er in het Europees Parlement een postkantoor beroofd, met als resultaat dat de toegangsregels voor lobbyisten flink aangescherpt werden. In datzelfde jaar deed een journalist van The Sun zich voor als consultant, waarbij een Europarlementariër zich bereid toonde enkele amendementen in te dienen in ruil voor honderdduizend Euro. Ook hier was geen enkele (daadwerkelijke lobbyist) bij betrokken. Toch was het resultaat dat permanente toegangspassen voor het EP werden ingetrokken, met dagelijks ellenlange wachtrijen als gevolg – alleen voor lobbyisten welteverstaan.

Terwijl lobbyisten enkel toegang krijgen tot besluitvormers wanneer zij al hun informatie in het Europese transparantie register blootgeven, lijkt het binnen de Europese Instellingen vaak nog op het Wilde Westen, wanneer het om de opvolging van regels door hun eigen leden gaat. Ethische regels worden geregeld aan de laars gelapt en diplomatieke immuniteit wordt als schild gebruikt voor twijfelachtig handelen. Het wordt tijd dat de Europese Instellingen eens de hand in eigen boezem steken en hun interne regels aanscherpen en naleven.

Patrick Gibbels, 3 maart 2023

Patrick Gibbels
Foto: Gerhard van Roon