Verkiezingen in coronatijd

Gisteren, 22 oktober, mochten de inwoners van Sint Eustatius naar de stembus om een nieuwe eilandsraad te kiezen voor de komende 2,5 jaar. De Statianen hebben hiermee de primeur dat zij als eerste binnen het Koninkrijk verkiezingen houden tijdens de coronacrisis. En hoewel het op kleine schaal is (Sint Eustatius telt 3.383 inwoners), is meteen te zien hoeveel impact corona op het politiek proces heeft.

Zo was de verkiezingscampagne, waarbij drie partijen dongen om de gunst van de kiezer, vrijwel volledig digitaal en werd er volop gebruik gemaakt van sociale media: Facebook, video’s, WhatsApp. Ook werd veel gebruik gemaakt van radiospotjes. Door de noodverordening, waardoor maximaal 15 mensen bij elkaar mochten komen, waren campagnebijeenkomsten vrijwel onmogelijk. Wel waren er op veel plekken affiches en vlaggetjes opgehangen.

Ook voor de verkiezingen zelf werd een speciaal COVID-19-proof veiligheidsplan vastgesteld. Zo waren er bijvoorbeeld twee stembureaus, zodat de kiezers zich kunnen verspreiden over de twee locaties. In de stemlokalen stond precies aangegeven welke voorschriften de kiezers in acht moesten nemen. Voldoende afstand houden (1,5 meter), het nemen van hygiënische maatregelen, het dragen van een mondkapje en een maximum aantal mensen binnen en buiten de stemlokalen. Alle voorzorgsmaatregelen om het stemmen zo veilig mogelijk te maken lijken effect te hebben gesorteerd: opvallend genoeg was de opkomst met 77% veel hoger dan in 2015 (65%) en 2011 (68%).

Ook in Nederland beraden de politieke partijen zich hoe zij moeten omgaan met deze bijzondere omstandigheden. Zo is het bijvoorbeeld niet mogelijk om congressen en bijeenkomsten te organiseren waar traditiegetrouw verkiezingsprogramma’s en kandidatenlijsten worden besproken en vastgesteld. Dat zijn ook de momenten waarop campagnes van start gaan en waarbij achterbannen gemotiveerd en geënthousiasmeerd worden om daar aan mee te doen. Ook hier zullen de campagnes veel meer online gevoerd worden, met een grote rol voor sociale media. Het wordt een uitdaging voor alle partijen om via die kanalen de achterbannen te motiveren en om potentiële kiezers te bereiken. Partijen zullen fors moeten investeren in compleet nieuwe campagnestrategieën.

De coronacrisis brengt grote onzekerheden met zich mee en dat maakt het voor partijen ook moeilijker om heldere standpunten en geloofwaardige boodschappen te formuleren. Zeker waar het gaat om de economische gevolgen of de impact op de gezondheidszorg, zijn verkiezingsprogramma’s al achterhaald voordat de inkt droog is. Waar tijdens de piek in het voorjaar corona nog een gemeenschappelijke, nationale vijand was en er sprake was van eensgezindheid, wordt het nu steeds meer een profileringspunt en gaat het debat vooral over de vraag of het kabinet deze crisis goed heeft gemanaged. Die tendens zal de komende maanden alleen maar sterker worden.

Tenslotte zal de politiek zich ook moeten buigen over de vraag hoe de verkiezingen zelf veilig en betrouwbaar georganiseerd kunnen worden. Inmiddels liggen er plannen om de verkiezingen te houden gedurende een langere periode van bijvoorbeeld een week, de mogelijkheden om per volmacht te stemmen uit te breiden of om een stem uit te kunnen brengen per post. In elk geval zullen er ook stevige veiligheidsmaatregelen genomen moeten worden in de stembureaus, met allerlei praktische gevolgen van dien: bijvoorbeeld of er dan wel genoeg mensen beschikbaar zijn om die stembureaus te bemensen. Daarbij mogen alle maatregelen kiezers vooral niet ontmoedigen om gebruik te maken van hun stemrecht.

Sint Eustatius heeft vandaag op kleine schaal laten zien hoe het kan en bereikte zelfs een opkomst van 77%. De politiek en de politieke partijen hier hebben nog een enorme klus te klaren om de verkiezingen in maart 2021 goed, veilig en betrouwbaar te laten verlopen.